Γύναι, πίστευσόν μοι ὅτι ἐρχεται ὥρα ὅτε οὔτε έν τῷ ὄρει τούτῳ οὔτε ἐν Ἰεροσολύμοις προσκυνήσετε τῷ πατρὶ...

ἀλλ’ ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνήσουσι τῷ πατρὶ

ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ’ καὶ γὰρ ὀ πατὴρ τοιούτους ζητεῖ τοὺς προσκυνοὐντας αὐτόν. Πνεῦμα ὁ Θεός καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν. (Ἰωάν. 4,22-24).

Δέν ὑπάρχει ἀμφιβολία πώς οἱ στίχοι αὐτοί ἀπό τό εὐαγγέλιο τοῦ Ἰωάννη εἶναι κρίσιμοι στήν κατανόηση τοῦ Χριστιανισμοῦ. Αὐτά τά λόγια έκφράζουν καί αἰώνια διακηρύσσουν μιά γνήσια θρησκευτική ἐπανάσταση τοῦ Χριστιανισμοῦ. “Έν πνεύματι καὶ ἀλήθείᾳ” !

Ἡ θρησκεία μέχρι τότε καί γιά αἰῶνες ἀποτελεῖτο ἀπό κανόνες, νόμους καί διατάξεις, καί ἔτσι ἡ τήρηση τῆς θρησκείας συνίστατο ἀποκλειστικά ἀπό μιά τυφλή, ἀναντίρρητη ὑποταγή σ’αὐτούς τούς κανόνες. Ὄχι σ’αὐτό τό βουνό ἀλλά στά Ἰεροσόλυμα’ ὄχι ἐδῶ, ἀλλά ἐκεῖ’ ‘ ὄχι μ’ αὐτόν τόν τρόπο ἀλλά μ’ἐκεῖνον. Ἔτσι προσφέροντας στό Θεό χιλιάδες τέτοιες συνταγές, οἱ ἄνθρωποι προστατεύονταν ἀπό τούς μπελάδες, άπό τόν φόβο καί τήν ἐπώδυνη ἀναζήτηση. Εἶχαν κατασκευάσει ἕνα κλουβί στό ὁποῖο τό κάθετι ἦταν προσεκτικά καί σαφῶς καθορισμένο καί δεν ὑπῆρχε ἄλλη άπαίτηση ἀπό τήν ἀκριβῆ τήρησή του. Ὅλα αὐτά τώρα σβήνονται καὶ ἀνατρέπονται μέ λίγες λέξεις. Ἡ προσκύνηση δέ γίνεται σ’ αὐτό τό βουνό, οὔτε στά Ἰεροσόλυμα, ἀλλά “ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ”. Μ’ ἄλλα λόγια ὄχι μέ φόβο καί στά τυφλά, ὄχι μέ αγωνία καί στενοχώρια, ἀλλά μέ γνώση καί ἐλευθερία, μέ ἐλεύθερη ἐπιλογή καί ἀγάπη, ὅπως ἡ ἀγάπη τοῦ παιδιοῦ γιά τον πατέρα του.

...Ἡ συζήτηση πού ἄρχισε δίπλα στο πηγάδι ἐκεῖνο τό ζεστό μεσημέρι ἀκόμη συνεχίζεται, έπειδή οἱ ἄνθρωποι ποτέ δέ θά σταματήσουν νά ψάχνουν, νά ἀναζητοῦν, νά διψοῦν καί νά ανακαλύπτουν ξανά καί ξανά πώς αὐτή ἡ δίψα, αὐτή ἡ ἀναζήτηση, αὐτή ἡ πνευματική πείνα δέν μπορεῖ νά ἱκανοποιηθεῖ μέ τίποτε ἄλλο παρά μόνο μέ τό Θεό, πού εἶναι Πνεῦμα καί Ἀλήθει, ἀγάπη καί ἐλευθερία, αἰώνια Ζωή καί πληρότητα τῶν πάντων.

Alexander Schmemann,( ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟ, Celebration of Faith, Ἐκδόσεις ΑΚΡΙΤΑΣ )

Διότι ἡ λατρεία εἶναι ἡ ὑπαγωγὴ τῆς ὅλης φύσεως ἡμῶν εἰς τὸν Θεόν. Εἶναι ἡ αφύπνισις τῆς συνειδήσεώς μας ὑπὸ τῆς ἁγιότητός του, ὁ χορτασμός τῆς διανοίας μας ὑπό τῆς ἀληθείας του, ἡ κάθαρσις τῆς φαντασίας μας ὑπὸ τῆς καλλονῆς του, ἡ διάνοιξις τῆς καρδίας μας ὑπό τῆς ἁγάπης του, ἡ ὑποταγή της θελήσεώς μας εἰς τὰς βουλάς του.

William Temple (ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ , Π.Ν. Τρεμπέλα)

Ἀναμφιβόλως ὁ Ἱησοῦς δὲν ἀποδοκιμάζει καὶ τὴν ἐξωτερικήν λατρείαν, ἥτις εἶναι ὡσαύτως ἀναγκαία, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀνθρωπίνη φύσις καὶ σύστασις εἶναι διπλὴ. Δεικνύει ὅμως, ὁποία πρέπει νὰ εἶναι καὶ ἡ έκδηλουμένη λατρεία, ἵνα καθίσταται θεάρεστος. ( Π.Ν. Τρεμπέλας, ΥΠΟΜΝΗΜΑ )