Δεν είναι, λοιπόν, συμπτωματικό πως η βιβλική ιστορία της Πτώσης έχει και αυτή επίκεντρο την τροφή.  Ο άνθρωπος έφαγε από τον απαγορευμένο καρπό.  Ο καρπός του ενός αυτού δένδρου, οποιαδήποτε άλλη σημασία και αν έχει, δεν έμοιαζε με κανέναν από τους καρπούς του Παραδείσου: δεν είχε προσφερθεί ως δώρο στον άνθρωπο.  Δεν τον είχε δώσει, δεν τον είχε ευλογήσει ο Θεός : μια τροφή που βρώση της έμεινε καταδικασμένη να είναι κοινωνία μόνο με τον εαυτό της και όχι με το Θεό. Είναι η εικόνα της αγάπης του κόσμου μόνο για τον κόσμο και η βρώση από τον καρπό αυτό είναι  η εικόνα της ζωής όταν την νοήσουμε ως αυτοσκοπό.

        Η αγάπη δεν είναι εύκολο πράγμα και η ανθρωπότητα προτίμησε να μην ανταποδώσει την αγάπη του Θεού.  Ο άνθρωπος αγάπησε τον κόσμο, αλλά τον κόσμο ως αυτοσκοπό και όχι ως αντικατοπτρισμό του Θεού.  Ο άνθρωπος το έκανε αυτό συστηματικά, ώστε τώρα αυτό πέρασε μέσα «στην ατμόσφαιρα», καθώς λένε. Το βρίσκει φυσικό να νιώθει τον κόσμο θολvμένο, όχι διαπερασμένο από την μια ‘άκρη ως την άλλη από την παρουσία του Θεού.  Το βρίσκει  φυσικό να μη ζει μια ζωή ευχαριστίας απέναντι στο Θεό που του χάρισε    

        Ο κόσμος είναι ένας πεσμένος κόσμος, επειδή ξέπεσε μακριά από την επίγνωση πως ο Θεός είναι τα πάντα εν πάσι (all in all). Το προπατορικό αμάρτημα που μαραζώνει τον κόσμο είναι η συσσώρευση αυτού του παραμελήματος του Θεού από μέρους μας. Και ακόμα και η θρησκεία του πεσμένου αυτού κόσμου δεν μπορεί να τον γιάνει ή να τον λυτρώσει, γιατί η θρησκεία αυτή δέχθηκε να περιορίσει το Θεό σε μια περιοχή λεγομένη «ιερή» («πνευματική», «υπερφυσική») – περιοχή αντίθετη από το «βέβηλο» κόσμο. Παραδέχτηκε την κοσμικότητα (secularism), που όλα θέλει να τα περιλάβει και που δοκιμάζει να κλέψει με τρόπο τον κόσμο από το Θεό.

       Η φυσική εξάρτηση του ανθρώπου από τον κόσμο ήταν προορισμένη να μεταμορφώνεται ολοένα σε κοινωνία με το Θεό, στον οποίο βρίσκεται κάθε ζωή. Ο άνθρωπος ήταν προορισμένος να είναι ο ιερέας μια Ευχαριστίας, μια προσφοράς ρου κόσμου στο Θεό, και στην προσφορά αυτή να λαβαίνει το δώρο της ζωής. Μα στον πεσμένο κόσμο ο άνθρωπος δεν έχει τη ιερατική δύναμη να πράξει το όμοιο.  Η εξάρτηση του αυτή από τον κόσμο τον βραχυκυκλώνει, η αγάπη του ξεστρατίζει από τον προσανατολισμό της. Εξακολουθεί να αγαπάει, εξακολουθεί να πεινάει. Γνωρίζει πως εξαρτάται από αυτό που βρίσκεται πέρα από αυτόν. Η αγάπη του όμως και η εξάρτησή του πηγαίνουν μονάχα στον κόσμο καθαυτόν. Δε γνωρίζει πως η ανάσα του μπορεί να γίνει κοινωνία μα το Θεό. Δεν καταλαβαίνει πως με το φαγητό του  μπορεί να λάβει από το Θεό μια ζωή που προχωράει πέρα  από τη φυσική σημασία της.  Λησμονάει πως ο κόσμος, ο αέρας του ή τροφές του δεν μπορούν από μόνα τους να γεννήσουν ζωή, παρά μονάχα όντα λαβαίνομε και τα δεχόμαστε για χάρη του Θεού, μέσα στο Θεό, ως πράγματα που μεταφέρουν το θεϊκό δώρο της ζωής.  Από μόνα τους μπορούν να γεννήσουν μονάχα μια φαινομενική ζωή.

Alexander Schmemann “For the Life and the World”

 Ὁ λύχνος τοῦ σώματος ἐστιν ὁ οφθαλμός, ἐάν οὖν ὁ οφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμα  σου φωτεινόν ἔσται’  ἐάν δε ὁ ὀφθαλμός σου πονηρός ᾖ… τὸ σκότος πόσον; (Ματθ. στ’22,23)

«Και οὐ μικρά τοῦτο βλάβη της ψυχῆς, το προσηλῶσθαι τὸν νοῦν αὐτῆς ἐκεῖ, μεριμνῶντα διόλου περί τῆς τοῦ θησαυροῦ φυλακῆς και τῇ τοιαύτῃ τυραννίδι καταδεδουλωμέον».(Ζιγαβηνός)

«τὸ πάντων καιριώτατον, προδούς τὴν  εὐγένειαν τοῦ ἀνθρώπου και την εέυθερίαν…» (Ιω. Χρυσ.)

«Ἑἰπών  περί τῆς ἀγενοὺς δουλείας του νοῦ, ὅς ἐστιν ὀφθαλμός τὴς ψυχῆς, βούλεται δεὶξαι φανερώτερον ὅτι ἡ τοιαύτη δουλεία τοῦ νοῦ λύμη (= η διά λόγων και έργων κακοποίησις, μεγάλη βλάβη) τῆς ψυχῆς ἐστι. Λαμβάνει δὲ παράδειγμα τὸν ὀφθαλμόν  τοὺ σώματος και ἀπό τούτου δίδωσι και τὰ ἐκείνου νοεῖν».(Ζιγαβηνός)

 

Εὐλογητός εἶ, Κύριε, Δέσποτα παντοκράτορ, ὁ φωτίσας τὴν ἡμέραν τῷ  φωτὶ τῷ ἡλιακῷ, και τὴν νύκτα φαιδρύνας ταῖς αὐγαῖς τοῦ πυρός’  ὁ τὸ μῆκος τῆς  ἡμέρας διελθεῖν ἡμᾶς καταξιώσας , και προσεγγίσαι ταῖς ἀρχαῖς τῆς νυκτός, ἐπάκουσον τῆς δεήσεως ἡμῶν…

 

Δοξασμένος είσαι, Κύριε, Δέσποτα Παντοκράτωρα, που φωτίζεις την ημέρα με το φως του ηλίου και απαλύνεις το σκοτάδι της νύχτας με τις μαρμαρυγές του φωτός.  Μας αξίωσες να περάσουμε (=ζώντες)  όλη τη σημερινή ημέρα και να προσεγγίσουμε την αρχή της νύχτας, άκουσε με ευμένεια τη δέησή μας…

 

      

  Όλες οι  θρησκείες, ακόμη και πιο αρχαίες και πρωτόγονες, είχαν μια γιορτή των λουλουδιών του καλοκαιριού, μια γιορτή με την οποία τιμούσαν την πρώτη εμφάνιση των βλασταριών, των φυτών, των καρπών.  Στον αρχαίο Ιουδαϊσμό, αυτή ήταν η γιορτή της Πεντηκοστής. Αν στη θρησκεία της Παλαιάς Διαθήκης το Πάσχα (Διάβαση) ήταν η γιορτή της ανοιξιάτικης ανάστασης  του κόσμου και της  φύσης, τότε η Ιουδαϊκή Πεντηκοστή ήταν η γιορτή της μετάβασης από την άνοιξη στο καλοκαίρι, η γιορτή της νίκης του ήλιου και του φωτός, η γιορτή της κοσμικής πληρότητος. Όμως στην Παλαιά Διαθήκη μια κοινή εορτή όλων των ανθρώπινων κοινωνιών απκτά ένα καινούργιο νόημα: γίνεται η ετήσια ανάμνηση της ανόδου του Μωυσή στο όρος Σινά, όπου σε μια ανέκφραστη μυστική συνάντηση αποκαλύφθηκε ο Θεός, συνομολόγησε μία Διαθήκη, έδωσε εντολές και υποσχέθηκε τη σωτηρία.  Μ’ άλλα λόγια, έπαψε η θρησκεία να είναι απλώς φύση, και έγινε τώρα αρχή της ιστορίας : Ο Θεός είχε αποκαλύψει το νόμο Του, τις εντολές Του, το λυτρωτικό Του σχέδιο για την ανθρωπότητα, και είχε δείξει το δρόμο.  Άνοιξη, καλικαίρι, αιώνιος φυσικός κύκλος, όλα έγιναν σημεία και σύμβολα όχι μόνο της φύσης, αλλά του πνευματικού προορισμού του ανθρώπου και της εντολής να αναπτυχθεί στην πληρότητα της γνώσης, και της ζωής  σε τέλεια ολοκλήρωση… Τελικά, στην τελευταία φάση της Παλαιάς Διαθήκης, με τη διδασκαλία και τη διορατικότητα των Προφητών, αυτή η γιορτή έλaβε εσχατολογικό περιεχόμενο, προβλήθηκε στο μέλλον, στην τελική νίκη του Θεού μέσα στη δημιουργία Του, Να τί λέει γι’ αυτό ο προφήτης Ιωήλ :

       Καί ἔσται μετά ταῦτα και ἐκχεῶ ἀπό ἀπό τοῦ πνεύματός μου ἐπί πᾶσαν σάρκα, και προφητεύσουσιν οἱ υἱοί ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται, και οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται καί ἐπί τούς δούλους μου και ἐπί τάς δούλας μου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπό τοῦ πνεύματός μου, και δώσω τέρατα ἐν οὐρανῷ και ἐπί γῆς… πρίν ἐλθεῖν την ἡμέραν Κυρίου την μεγάλην και επιφανῆ, και ἔσται ὅς ἄν ἐπικαλέσηται το ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται…(Ἰωήλ 3, 1-5).

Alexander Schmemann

 

Η εορτή της Αναλήψεως αποτελεί γιορτασμό του ανοίγματος του ουρανού στους ανθρώπους, του ουρανού ως του νέου και αιώνιου οίκου, του ουρανού ως της αληθινής μας πατρίδας.  Η αμαρτία χώρισε βίαια τη γη από τον ουρανό και μας έκανε γήινους και χοντροκομμένους, προσήλωσε το βλέμμα μας σταθερά στο έδαφος και έκανε τη ζωή μας αποκλειστικά γεωτροπική.  Αμαρτία είναι η προδοσία του ουρανού μέσα στην ψυχή. Αυτή ακριβώς τη μέρα  την εορτή της Αναλήψεως, νιώθουμε τρομοκρατημένοι από αυτή την άρνηση  που γεμίζει ολόκληρο τον κόσμο. Ο άνθρωπος με υπεροψία και περηφάνια αναγγέλλει πως είναι μόνο υλικός, πώς ολόκληρος ο κόσμος είναι υλικός, και πώς τίποτε δεν υπάρχει πέρα από το υλικό. Και για κάποιο λόγο είναι ακόμη και χαρούμενος γι’ αυτό, και μιλά με οίκτο και συγκατάβαση γι’ αυτούς που ακόμη πιστεύουν σε κάποιο είδος «ουρανό» σαν να πρόκειται για γελωτοποιούς ή για αγροίκους. Ελάτε αδελφοί, «ουρανός» είναι απλώς ο ουρανός, είναι τόσο υλικός όσο και κάθετι άλλο.  Δεν υπάρχει τίποτε άλλο, δεν υπήρξε ούτε θα υπάρξει. Πεθαίνουμε, εξαφανιζόμαστε’ έτσι στο μεταξύ ας κτίσουμε έναν επίγειο παράδεισο και ας ξεχάσουμε τις φαντασίες των παπάδων. Αυτό εν συντομία είναι το τελικό αποτέλεσμα και η ουσία του πολιτισμού μας, της επιστήμης, της ιδεολογίας μας. Η πρόοδος καταλήγει στο νεκροταφείο, με την πρόοδο των σκουληκιών που τρέφονται από τα πτώματα. Αλλά τί μας προτείνετε, μας ερωτούν, ποιός είναι αυτός ο ουρανός για τον οποίο μιλάτε, στον οποίο ο Χριστός ανελήφθη;  Τέλος πάντων, τίποτε δεν υπάρχει στον ουρανό για τον οποίο μιλάτε.

Ας απαντήσει σ’ αυτό το ερώτημα ο Ιωάννης Χρυσόστομος, που έζησε δέκα έξι αιώνες πριν.  Μιλώντας για τον ουρανό αναφωνεί : «Τί ἀνάγκη ἔχω ἀπό τόν οὐρανό ὄταν ἐγώ ὁ ἴδιος θά γίνω οὐρανός…». 

…ουρανός είναι το όνομα της αυθεντικής κλήσης μας ως ανθρώπινα πλάσματα, ουρανός είναι η τελική αλήθεια για τη γη.

…ουρανός είναι αυτό που μας επιστρέφει ο Χριστός, ό,τι χάσαμε με την αμαρτία και την υπερηφάνεια, με τις επίγειες, αποκλειστικά γήινες, επιστήμες και ιδεολογίες, και τώρα είναι ανοικτός, μας τον προσφέρει και μας τον επιστρέφει ο Χριστός. Ουρανός είναι  το βασίλειο της αιώνιας ζωής, το βασίλειο της αλήθειας, της καλωσύνης και της ομορφιάς. Ουρανός είναι ολόκληρη η πνευματική μεταμόρφωση της ανθρώπινης ζωής’ ουρανός είναι η βασιλεία του Θεού, η νίκη πάνω στο θάνατο, ο θρίαμβος της αγάπης και της φροντίδας’ ουρανός είναι η εκπλήρωση αυτής της έσχατης επιθυμίας, για την οποία ειπώθηκε : «ἅ ὀφθαλμός οὐκ εἶδε και  οὖς οὐκ ἤκουσε  καί ἐπί καρδίαν ἀνθρώπου  οὐκ ανέβη, ἅ ἡτοίμασεν ὁ Θεός τοῖς ἀγαπῶσιν αυτόν» (Α’Κορ. 2,9).

Alexander Schmemann

 «Πύλας Ἅδου συνέτριψας Κύριε, και τῷ σῷ θανάτῳ, του θανάτου το βασίλειον ἒλυσας’ γένος δὲ τὸ ἀνθρώπινιν  ἐκ φθορἀς ἠλευθέρωσας, ζωήν και ἀφθαρσίαν τῷ κόσμῳ δωρησἀμενος και μέγα ἔλεος».                                      (Στιχηρό Ἀναστάσιμο Κυριακῆς ἤχου δ΄)

Η πίκρα του θανάτου, μας λέγει ο ιερός υμνωδός βρίσκεται στην αλλοίωση της προσωπικότητος  του ανθρώπου. Στο προσωπικό κέντρο του ανθρώπου συγκλίνουν όλες οι ικανότητες και δυνατότητες του ανθρώπου, που βλέπει πως έχει δημιουργηθεί για να ζει αιώνια, αλλά λόγω της αμαρτωλής υποταγής του στις αισθήσεις, δεν το κατορθώνει, γιατί έρχεται ο θάνατος.  Στο θάνατο επικρατεί και η ακοινωνησία, που είναι αντίθετη με τη δομή της κοινωνικής του υπάρξεως. (ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΑΡΙΟΝ ΧΑΡΜΟΣΥΝΟΝ, Κων/νου Γρηγοριάδη).                                                                                                                                                                     

 

γύναι, πίστευσόν μοι ὅτι ἔρχεται ὥρα ὅτε οὔτε ἐν τῷ ὄρει τούτῳ οὔτε ἐν Ἰεροσολύμοις προσκυνήσετε τῷ πατρί… ἀλλ’  ἔρχεται ὥρα και νῦν ἔστιν, ὅτε οἱ ἀληθινοί προσκυνηταί προσκυνήουσι τῷ πατρί ἐν πνεύματι και ἀληθείᾳ΄ και γάρ ὁ πατήρ τοιούτους ζητεῖ τούς προσκυνούντας αὐτόν, πνεῦμα ὁ Θεός, και τούς προσκυνούντας αὐτόν ἐν πνεύματι και ἀληθείᾳ δεῖ προκυνεῖν. (Ἰω. 4, 22-24).

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως οι στίχοι αυτοί από το ευαγγέλιο του Ιωάννη είναι κρίσιμοι στην κατανόηση του Χριστιανισμού. Αυτά τα λόγια εκφράζουν και αιώνια διακηρύσσουν μια γνήσια θρησκευτική επανάσταση, μια επανάσταση στην έννοια της θρησκείας’  σ΄αυτές τις λίγες γραμμές βλέπουμε τη γέννηση του Χριστιανισμού. «’Εν πνεύματι και ἀληθείᾳ»!  Η θρησκεία μέχρι τότε και για αιώνες αποτελείτο από κανόνες, νόμους και διατάξεις, και έτσι η τήρηση της θρησκείας συνίστατο αποκλειστικά από μια τυφλή, αναντίρρητη υποταγή σ΄ αυτούς  τους κανόνες.  Όχι σ’ αυτό το βουνό αλλά στα Ιεροσόλυμα΄ όχι εδώ, αλλά εκεί’ όχι μ’ αυτόν τον τρόπο αλλά μ’ εκείνον.  Έτσι προσφέροντας στον Θεό χιλιάδες τέτοιες συνταγές, οι άνθρωποι προστατεύονταν από τους μπελάδες, από το φόβο και από την επώδυνη αναζήτηση. Είχαν κατασκευάσει ένα κλουβί στο οποίο το καθετί ήταν προσεκτικά και σαφώς καθορισμένο και δεν υπήρχε άλλη απαίτηση από την ακριβή τήρησή του.  Όλα αυτά τώρα σβήνονται και ανατρέπονται με λίγες λέξεις.  Η προσκύνηση δε γίνεται σ’ αυτό το βουνό, ούτε στα Ιεροσόλυμα, αλλά «ἐν πνεύματι και αληθείᾳ»῾  Μ’ άλλα λόγια όχι με φόβο και στα τυφλά, όχι με αγωνία και στενοχώρια, αλλά με γνώση και ελευθερία, με ελεύθερη επιλογή και αγάπη, όπως η αγάπη παιδιού για τον πατέρα του.

Alexanter Schmemann