Ὁ Σταυρός, ἡ ἀναγκαιότητά του καί τό παγκόσμιο νόημά του ἀποκαλύπτονται μέ την πολύ σύντομη φράση τοῦ Ἐυαγγελίου : «και ἐδάκρυσεν ὁ Ἰησοῦς…». Τώρα μποροῦμε να καταλάβουμε γιατί δάκρυσε : ἀγαποῦσε τό φίλο Του Λάζαρο και γι’αὐτό εἶχε τή δύναμη να τόν φέρει πίσω στή ζωή. Ἠ δύναμη τῆς Ἀνάστασης δεν εἶναι ἁπλά μια θεϊκή «δύναμη αὐτή καθ’ἑαυτή», ἀλλά εἶναι δύναμη ἀγάπης, ἤ μᾶλλον ἡ ἀγάπη εἶναι δύναμη.

        Ὀ Θεός εἶναι Ἀγάπη, και ἠ Ἀγάπη εἶναι Ζωή. Ἡ  Ἀγάπη δημιουργεῖ Ζωή… Ἡ Ἀγάπη, λοιπόν, εἶναι ἐκείνη που κλαίει μπροστά τον τάφο και ἡ Ἀγάπη εἶναι ἐκείνη πού ἐπαναφέρει τη ζωή.  Αὐτό εἶναι το νόημα τῶν θεϊκῶν δακρύων τοῦ Ἰησοῦ. Μέσα ἀπό αυτά ἡ ἀγάπη ἐνεργοποιεῖται και πάλι –ἀναδημιουργεῖ, ἀπολυτρώνει, ἀποκαθιστᾶ τή σκοτεινή ζωή τοῦ ἀνθρώπου : « Λάζαρε, δεῦρο ἔξω!...». Προσταγή ἀπολύτρωσης. Κάλεσμα στο φῶς. Ἀκριβῶς γι’αὐτό το Σάββατο τοῦ Λαζάρου εἶναι τό προοίμιο καί τοῦ Σταυροῦ, σάν τη μέγιστη θυσία τῆς Ἀγάπης,  και τῆς Ἀνάστασης, σάν τον τελικό θρίαμβο τῆς ἀγάπης.                        

THE HOLLY WEEK, Alexander Schmemann

 

Ποίημα  Ἰωσήφ.

Τὸ ὕψος τῶν ἀρετῶν, καταλιποῦσα ψυχή μου,

ἐπὶ τὸ βάθος τῆς ἁμαρτίας κατελήλυθας,

πονηροῖς ὁδοστάταις  ἐμπεσοῦσα’

τραυμάτων δὲ ὀδωδότων γέμουσα, κεῖσαι ἐῤῥιμμένη  ἄπορος’

Διὸ  βόησον Χριστῷ τῷ Θεῷ τῷ διὰ σὲ σταυρωθέντι,

καὶ μώλωπας ἑκουσίως δεξαμένῳ’

Ἐπιμελήθητί μου Κύριε, καὶ σῶσον με.

ΤΡΙῼΔΙΟΝ, ΤΕΤΑΡΤΗ ΤΗΣ Ε’ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΠΡΩΪ, Ἰδιόμελον, Ἦχος γ᾿

(ὅδωδα – παρακ. του ρήματος ὄζω, ἀποπνέω όσμήν, μυρίζω)

 

Στην πραγματικότητα ο πιο ασφαλής δρόμος προς την Κόλαση

είναι ο σταδιακός δρόμος.

Η ήπια κατηφόρα με το απαλό γρασίδι,

 χωρίς απότομες στροφές,

Χωρίς  εμπόδια, χωρίς πινακίδες.

C.S. LEWIS, The Screwtape Letters

 

 

       

Θα έχεις αναρωτηθεί αρκετές φορές γιατί ο Θεός δεν χρησιμοποιεί τις δυνάμεις Του για να είναι λογικά παρών στις ανθρώπινες ψυχές στο βαθμό που Εκείνος θα επιλέγει και  οποιαδήποτε στιγμή θελήσει.  Όμως τώρα μπορείς  να συνειδητοποιήσεις πως τα δύο όπλα του Θεού που η ίδια η φύση του σχεδίου Του, Του απαγορεύει να χρησιμοποιήσει, είναι οι έννοιες Ακατανίκητος κα Αναμφισβήτητος. Το να παρακάμψει απλά την ανθρώπινη θέληση (θα αρκούσε απλά και μόνο η αίσθηση της παρουσίας Του στον πιο μικρό βαθμό)  θα ήταν για Αυτόν άχρηστο. Δεν μπορεί να «βιάσει».  Μπορεί μόνο να «φλερτάρει».  Αφού  η πρόθεσή Του είναι να φάει το κέικ και ωστόσο  να το έχει ακέραιο. Τα πλάσματα πρόκειται να γίνουν ένα μαζί Του, ωστόσο την ίδια στιγμή θα παραμείνουν οι εαυτοί τους. Ο σκοπός  Του δεν είναι να τους ακυρώσει απλά ή να τους αφομοιώσει. Είναι προετοιμασμένος να κάνει κάποια υπέρβαση στην αρχή. Θα ξεκινήσει με κάποια αμυδρή αίσθηση της παρουσίας Του η οποία θα μοιάζει σημαντική για αυτούς, με κάποια συναισθηματική γλυκύτητα, και μια ευκολία στην αντιμετώπιση των πειρασμών. Ποτέ  όμως δεν επιτρέπει την κατάσταση αυτή να συνεχιστεί για πολύ. Αργά ή γρήγορα απομακρύνει, τουλάχιστον από την συνειδητή εμπειρία τους,  όλη αυτή την υποστήριξη και τα κίνητρα. Αφήνει το πλάσμα να σταθεί στα πόδια του, να ολοκληρώσει ορμώμενος  μόνο από τη θέλησή του, καθήκοντα που έχουν χάσει κάθε απόλαυση…

        Εκείνος  θέλει να μάθουν να περπατάνε και επομένως πρέπει να απομακρύνει από αυτούς το χέρι Του.  Και αν έστω και μόνο η θέλησή να περπατήσουν είναι παρούσα, Εκείνος είναι ευχαριστημένος ακόμα και όταν οι άνθρωποι πέφτουν.  

C.S. LEWIS

 

Τὸ τῆς Νηστείας διάγγελμα, περιχαρῶς ὑποδεξώμεθα’

εἰ γαρ ταύτην ὁ Προπάτωρ διεφυλάξατο,

τὴν τῆς Ἐδὲμ ἔκπτωσιν οὐκ ἄν ὑπέστημεν’

ὡραῖος ἦν εἰς τὴ ὅρασιν, καὶ καλὸς εἰς βρῶσιν,

ὁ ἐμὲ θανατώσας καρπὀς’

μὴ συναρπασθῶμεν τοῖς βλεφάροις, μηδὲ γλυκανθήτω ἠμῶν ὁ φάρυγξ,

μετὰ δὲ τὴν μετάληψιν ἀτιμαζομένοις’

φύγωμεν τὴν ἀκρασίαν, καὶ τοις μετὰ κόρον πάθεσιν, οὐχ ὐποβληθῶμεν’

ἐνσημανθῶμεν τῷ αἵματι, τοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἀχθέντος εἰς θάνατον ἑκουσίως,

καὶ οὐ μὴ θίγῃ ἡμῶν ὁ ὀλοθρευτής’

καὶ φάγομεν Πάσχα, Χριστοῦ τὸ ἰερώτατον, εἰς σωτηρίαν τῶν ψυχῶν ἡμῶν.

                    ΤΡΙΩΔΙΟΝ, ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ Α’ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ ΠΡΩΪ, εἰς τὰ Ἀπόστιχα τῶν  Αἴνων, Ἰδιὀμελον, Ἦχος πλ. δ’.

 

                

                 Η αλήθεια  του Θεού γίνεται μια επανάσταση ενάντια σ’ αυτό που έχουμε φτιάξει ως εαυτό…

                Καλούμαστε να δούμε τους εαυτούς μας σαν να ζούμε «υπό κατοχή» και μας επιστρατεύουν να ενταχθούμε σ’ ένα κίνημα αντίστασης…

          …Εμείς είμαστε οι δυνάμεις κατοχής…

       Όταν τελικά  απελευθερωθούμε από την κατοχή, αυτό που απλώνεται μπροστά μας είναι μια ατελείωτη πορεία μέσα στο φως και τη χαρά.  Επιτέλους, ανοιγόμαστε δραστικά στην εν πολλοίς χαμένη  δυνατότητα της πραγματικά αφίλαυτης απόλαυσης  –τόσο ζωντανό και ατόφιο είναι αυτό που μπορούμε να βιώσουμε.  Το όραμα ενός καινούργιου κόσμου προϋποθέτει ότι τόσο εγώ όσο  και περιβάλλον μου θα αποκτήσουν ένα βάθος αδιανόητο έως τώρα.  Οι άνθρωποι και ο κόσμος στο οποίο ζουν, γίνονται εμφανώς άξιοι να τους δοθεί απεριόριστος χρόνος’  και αυτός ο απεριόριστος χρόνος είναι εγγυημένος.  Αυτό που συναντάμε τώρα είναι η ενότητα όλων όσα είναι τριγύρω μας με την αστείρευτη ρίζα ή έδαφος του θείου… Η συνάντηση με την πλήρη αλήθεια και την ανεπιφύλακτη αγάπη έχει ως αποτέλεσμα να κάνει τα πάντα «περισσότερο αληθινά», περισσότερο άξια της αγάπης και της αγαλλίασής  μας.  Αντίστροφα, η φυγή απ’ αυτήν την συνάντηση, επειδή φοβόμαστε το κόστος της, θα μας οδηγήσει αναγκαστικά πίσω στην ανία και τη φυλακή του εαυτού μας –πίσω στο κατεχόμενο έδαφος ενός εαυτού που ανησυχεί  υπερβολικά για την υπεράσπιση των ορίων του, τόσο που αδυνατεί να διανοηθεί τη χαρά….

        Χάρη : η απρογραμμάτιστη, αυθόρμητη και αιφνίδια εισβολή της θεϊκής χαράς στις εγωκεντρικές ζωές μας.   Μόλις αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε αυτό το κεντρικό μήνυμα, όλες οι άλλες λεπτομέρειες της χριστιανικής  διδασκαλίας μπαίνουν στη σωστή προοπτική : η φύση της μετάνοιας ως δώρο και απαίτηση, η δυνατότητα μεταμόρφωσης του υλικού κόσμου, ο αναλλοίωτος χαρακτήρας του Θεού ως κάτι που αναπόφευκτα συνυπάρχει με την ελευθερία Του να συμμετέχει στην εντελώς διαφορετική ζωή των κτιστών όντων, το αδιαχώρητο γνώσης και αγάπης του Θεού κλπ.  Ωστόσο, εάν έχουμε ως αφετηρία όλες αυτές τις ιδέες, δεν θα καταφέρουμε να φτάσουμε στη παραπάνω εμπειρία. Δεν θα σταματήσω να επαναλαμβάνω ότι η αφηρημένη γλώσσα της θεολογίας, οι εννοιολογικές περιπλοκές και οι φαινομενικές αντιφάσεις που συχνά απαντώνται, είναι αποτέλεσμα της αναζήτησης   για μια γλώσσα που εκφράζει κατάλληλα μια νέα αίσθηση για το τι είναι δυνατό.  Όσο περισσότερο ασχολούμαστε με τις περιπλοκές, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να χάσουμε αυτή την αίσθηση του δυνατού. Δεν μπορούμε να την ανανεώσουμε απλά προσπαθώντας. Μπορούμε όμως να μπούμε στο δρόμο της εκ νέου ανακάλυψής της, αφήνοντας κατά καιρούς τη φαντασία μας ελεύθερη….

ROWAN WILLIAMS, The Lion’s World: A journey into the heart of Narnia, Εκδόσεις  ΙΩΝΑΣ,  ΠΡΕΒΕΖΑ 2020

 

Βρωμάτων νηστεύουσα ψυχή μου,

καὶ παθῶν μὴ καθαρεύουσα,

μάτην ἐπαγάλλῃ τῇ ἀτροφἰα’

εἰ μὴ γὰρ ἀφορμή σοι γένηται πρὸς διὀρθωσιν,

ὡς ψευδὴς μισεῖσαι παρὰ Θεοῦ,

καὶ  τοῖς κακίστοις δαίμοσιν ὁμοιοῦσαι,

τοῖς μηδέποτε σιτουμένοις’

μὴ οὖν ἁμαρτάνουσα,

τὴν νηστείαν ἀχρειώσῃς,

ἀλλ’ ἀκίνητος,

πρὸς ὁρμὰς ἀτόπους μένε,

δοκοῦσα παρεστάναι ἐσταυρωμένῳ τῷ Σωτῆρι,

μᾶλλον δὲ συσταυροῦσθαι,

τῷ διὰ σὲ σταυρωθέντι,

ἐκβοῶσα πρὸς αυτόν’

Μνήσθητί μου Κύριε ὅταν ἔλθῃς έν τῇ Βασιλείᾳ σου.

 

ΤΕΤΑΡΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ, Εἰς τὰ Ἀπόστιχα τῶν Αἴνων, Ἰδιόμελον, Ἤχος α’

 

«Υπερβατικότητα»  (α)

         Η λέξη στη συνήθη χρήση της φέρνει στο νου εικόνες απόστασης : το υπερβατικό είναι κάτι ανέφικτα μακρινό, έξω από την εμβέλεια της αντίληψής μας.  Ο Λιούις, όπως και οι καλύτεροι θεολόγοι ανά τους αιώνες μας βοηθάει να δούμε ότι αυτό που έχει σημασία δεν είναι η απόσταση αλλά η διαφορά’  όχι μια απροσμέτρητη διάσταση, αλλά μια αστείρευτη καινότητα  (strangeness) ­–και  η άρνηση αυτή η καινότητα να αιχμαλωτιστεί.  Στην αφήγηση του Λιούις αυτό εκφράζεται με όρους εξέγερσης, η χαρούμενη ανατροπή μια αυτάρκους τάξης στο όνομα μιας αχώρητης αλήθειας.  Υπερβατικότητα είναι η μανικότητα της χαράς.  Η αλήθεια του Θεού γίνεται μια επανάσταση ενάντια σ’ αυτό που έχουμε φτιάξει ως εαυτό…

        Σε όλους μας  έχει δοθεί η ευκαιρία μιας γοητευτικής περιπέτειας στην οποία καλούμαστε να γίνουμε επαναστάτες.  Το κακό προβάλλει ως η ύστατη δύναμη αντίδρασης. Καλούμαστε να δούμε τους εαυτούς μας  σαν να ζούμε «υπό κατοχή» και μας επιστρατεύουν να ενταχθούμε σ’ ένα κίνημα αντίστασης. Η αναγνώριση τη υπερβατικότητας γίνεται η γνώση ότι υπάρχει ζωή πέρα από τη μονοτονία του «σοβιετικού» κόσμου των περιορισμένων δυνατοτήτων και των προκαθορισμένων υποχρεώσεων.

        Καλά μέχρι εδώ.  Άλλωστε είναι απολαυστικό να θεωρούμε τους εαυτούς μας όχι μόνο θύματα καταπίεσης, αλλά και δραστήριους επαναστάτες  εναντίον της. Τα προβλήματα εμφανίζονται με το δεύτερο σημαντικό θέμα που προβάλλει.  Εμείς είμαστε οι δυνάμεις κατοχής.  Εμείς έχουμε αιχμαλωτίσει τους εαυτούς μας.  Έτσι προτού συγχαρούμε τους εαυτούς μας που καταταχθήκαμε στα επαναστατικά στρατεύματα, πρέπει να αντιμετωπίσουμε το γεγονός ότι αυτό ενάντια στο οποίο  επαναστατούμε, είναι αυτό που έχουμε επιλέξει  -και ακόμη επιλέγουμε.  Καλούμαστε σε μια επανάσταση ενάντια σ’ αυτό που επίμονα νομίζαμε ότι θέλαμε και αυτό που επίμονα νομίζαμε ότι ήμασταν.  Θα μπορέσουμε να κρατήσουμε όρθια την επανάστασή μας μόνο εάν αποκτήσουμε μια ρωμαλέα, νέα αίσθηση του ποιοι μπορούμε να γίνουμε.  Μια τέτοια αίσθηση δεν μπορεί να προέλθει από τη φαντασία μας και την αυτό-εξέτασή μας.  Βέβαια, είναι καλό να εξετάζουμε τον εαυτό μας, αλλά αυτό μας ανοίγει νέες πόρτες μόνο εάν ξέρουμε τι είναι αυτό που θα μπορούσε να είναι διαφορετικό.  Για να μάθουμε αυτό, πρέπει να εμπλακούμε σε μια συζήτηση με έναν επικίνδυνο Ξένο.  Το πώς θα τον εμπιστευθούμε, παρόλα αυτά, είναι μια μεγάλη ιστορία, οι λεπτομέρειες της οποίας διαφέρουν πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο,  Σίγουρα, πάντως, έχει να κάνει με την πεποίθηση ότι ενώπιό Του μπορούμε «με ασφάλεια» (δεν είναι ακριβώς η κατάλληλη λέξη) να αντιμετωπίσουμε την αναλήθειά μας, γιατί αυτός ο ξένος δεν θα μας καταδικάσει ούτε θα φύγει. Μόλις καταλάβουμε αυτό, αρχίζουμε να αισθανόμαστε τι σημαίνει ή με τι μοιάζει η απαλλαγή μας από την κατάσταση «κατοχής»…

ROWAN WILLIAMS

 

       

Στην Εκκλησία  γνωρίζεις την αλήθεια ως αγάπη σεσαρκωμένη.  Δεν υπάρχουν εδώ αναπόδεικτες υποσχέσεις ούτε άσαρκες θεωρίες. Τα πάντα είναι αθρόως παρόντα.  Με ένα «χαίρετε»  του Κυρίου, «ἐγώ εἰμι, μὴ φοβεῖσθε», γαληνεύει η τρικυμία γύρω και μέσα σου.

        Κανείς πόνος δεν μένει χωρίς ανταμοιβή.  Και καμμιά χαρά χωρίς συνέχεια. Περιβαλλόμεθα από πλήθος ευεργεσιών που γνωρίζουμε και αγνοούμε. Τα γνωστά έχουν άγνωστα βάθη.  Και τα ορατά, αόρατο περιεχόμενο.  Όλα είναι ζωή και ευεργεσία.  Όταν απ’ Αυτόν ακούς αιώνια ζωή ή αιώνια κόλαση, το δέχεσαι ως φανέρωση της αφάτου αγάπης και φροντίδος Του.

       Όταν μιλά αυστηρά, σε ηρεμεί.  Όταν σου δείχνει αγάπη, σε κρίνει. Γιατί δεν ήλθε να κρίνει αλλά να σώσει. Εκπλήττεσαι.  Και δεν καλείσαι να ερμηνεύσεις τον λόγο Του, αλλά να διορθώσεις τον εαυτό σου κατά το θέλημά Του.

        Ζητά από εμάς ένα πράγμα : να μετανοήσομε. Να αποκτήσομε νουν Χριστού.  Τότε  όλα τα βλέπουμε «ἄλλως» και ευκρινώς…

        Στην καρδιά της ζωής και της πίστεώς μας βρίσκεται η Ανάσταση του Χριστού, ως κατάργηση του θανάτου, που γεμίζει ουρανό, γη και καταχθόνια με άχρονο φως.  Αυτή την έκπληξη μεταφέρουν οι Άγιοι.  Έχουν μείνει άναυδοι, και  Άλλος μιλά αντ’     αυτών.

        Αι μυροφόροι  «οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον».  Και τα είπαν όλα σε όλους με τον κραδασμό της παρουσίας των…

        Οι άλλοι, οι μη της Αναστάσεως την «πεῖραν εἰληφότες», είτε είναι φιλελεύθεροι, είτε είναι συντηρητικοί, είτε μιλούν για τον παράδεισο, είτε για την κόλασιη σε αφήνουν νηστικό από τη χάρη της ζωής, όπως οι ίδιοι είναι. Δεν ξεκινούν ούτε παραπέμπουν στην Εκκλησία αλλά στην αυθεντία τους.

        Δεν αισθάνονται την ανάγκη να μετανοήσουν για να βρουν τον εαυτό τους.  Αλλά νιώθουν προσωπικό τους χρέος να φωτίσουν τον κόσμο που βρίσκεται στο σκοτάδι.

        Έτσι, επεκτείνουν την κόλαση αυτοί που, με τον λογισμό τους, αντιπροσωπεύουν τον παράδεισο.

Αρχιμ. Βασιλείου «Ο ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΗΣ ΔΟΞΗΣ»