Τη λειτουργία της Ευχαριστίας την καταλαβαίνουμε σαν ένα ταξίδεμα ή λιτανεία. Είναι ο πηγεμός της Εκκλησίας στη διάσταση της Βασιλείας.  Χρησιμοποιούμε αυτή τη λέξη «διάσταση», επειδή μοιάζει να είναι η καλύτερη μέθοδος για να δείξομε τον τρόπο της μυστηριακής εισόδου μας στην αναστημένη ζωή του Χριστού. Οι χρωματιστές διαφάνειες «ζωντανεύουν» όταν τις βλέπομε  σε τρείς διαστάσεις αντί για δύο. Η παρουσία της πρόσθετης διάστασης μας επιτρέπει να βλέπομε καλύτερα την καθαυτό πραγματικότητα εκείνου που φωτογραφίσαμε. Κατά τον ίδιο σχεδόν τρόπο, αν και κάθε αναλογία είναι φυσικά καταδικασμένη σε αποτυχία, η είσοδός μας στην παρουσία του Χριστού είναι είσοδος σε μια τέταρτη διάσταση που μας επιτρέπει να δούμε την έσχατη πραγματικότητα της ζωής. Δεν είναι φυγή από τον κόσμο’ είναι μάλλον το φτάσιμο σε μια πλεονεκτική θέση από όπου μπορούμε να ατενίσομε πιο βαθιά την πραγματικότητα της ζωής.

       Το ταξίδεμα αρχίζει όταν οι Χριστιανοί αφήνουν το σπιτικό τους και το κρεβάτι τους. Αφήνουν αληθινά τη ζωή τους σε αυτόν τον παρόντα και συγκεκριμένο κόσμο, και είτε έχουν να οδηγήσουν αυτοκίνητο δεκαπέντε μίλια ή να περπατήσουν λίγα τετράγωνα, συντελείται κιόλας μια πράξη μυστηριακή, μια πράξη που είναι  οποιουδήποτε άλλου πράγματος που θα ακολουθήσει. Γιατί τώρα βρίσκονται στο δρόμο του απαρτισμού  της Εκκλησίας (on their way to constitude the Church) ή ακριβέστερα της μεταμόρφωσής τους σε Εκκλησία του Θεού. Ήταν άτομα, άλλοι λευκοί, άλλοι μαύροι, άλλοι φτωχοί, άλλοι πλούσιοι, ήταν ο «φυσικός» κόσμος, μια φυσική κοινότητα. Και  τώρα κλήθηκαν να συνέλθουν επί το αυτό, να κομίσουν τις ζωές τους, τον ίδιο τους τον «κόσμο» μαζί τους και να γίνουν κάτι περισσότερο από εκείνο που ήταν: μια νέα κοινότητα με νέα ζωή. Βρισκόμαστε κιόλας πολύ πέρα από τις κατηγορίες τη κοινής λατρείας και προσευχής.  Ο σκοπός αυτής της «συνόδου επί το αυτό» δεν είναι απλώς  να προσθέσομε στη φυσική κοινότητα μια θρησκευτική διάσταση, να την κάνουμε «καλύτερη» -πιο υπεύθυνη, πιο χριστιανική. Ο σκοπός είναι να πληρώσομε την Εκκλησία  (to fulfill the Church) και αυτό σημαίνει να ξανακάνομε παρόντα τον Ένα μέσα στον οποίο όλα τα πράγματα βρίσκονται στο τέλος τους και όλα τα πράγματα βρίσκονται στην αρχή τους…

Alexander Schmemann, “For the Life and the World” ΓΙΑ ΝΑ ΖΗΣΕΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ Εκδ. ΑΚΡΙΤΑΣ

 

… η Εκκλησία η ίδια είναι μια λειτουργία, ένα υπούργημα, ένα κάλεσμα να ενεργήσεις σε αυτό τον κόσμο κατά τον τρόπο του Χριστού, να δώσεις  μαρτυρία σε Εκείνον και στη Βασιλεία Του.  Την  ευχαριστιακή λειτουργία, λοιπόν, δεν πρέπει να την πλησιάζομε και να την αντιλαμβανόμαστε  από την «λειτουργική» ή την «τελετουργική» άποψη μονάχα.  Ακριβώς όπως το Χριστιανισμό μπορεί – και πρέπει- να τον θεωρούμε  ως το τέλος  της θρησκείας, έτσι και η χριστιανική λειτουργία γενικά, και η Ευχαριστία ειδικά, είναι αληθινά το τέλος της λατρείας, μιας «ιερής» θρησκευτικής πράξης χωρισμένης από –και σε αντίθεση με-- τη «βέβηλη» ζωή της  κοινότητας. Πρώτη, προϋπόθεση για την κατανόηση της  λειτουργίας είναι να λησμονήσουμε οποιαδήποτε «λειτουργική ευσέβεια» (“liturgical piety”).

Alexander Schmemann, “For the Life nd the World”, “ΓΙΑ ΝΑ ΖΗΣΕΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ» εκδ. Ακρίτας

 

…Αρχίσαμε με το θέμα αυτό της τροφής , για να απαλλάξομε τούς όρους «μυστηριακός» και «ευχαριστιακός» από τους συνειρμούς που απόχτησαν μέσα στη μακρόχρονη ιστορία της τεχνικής θεολογίας, όπου τούς χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά μέσα στα πλαίσια του «φυσικού» σε αντίθεση με το «βέβηλο», μέσα στην ίδια παναπεί αντίθεση στη θρησκεία και στη ζωή που αφήνει τη ζωή τελικά δίχως λύτρωση και θρησκευτικά δίχως νόημα. Σύμφωνα με την άποψή μας όμως το «προπατορικό» αμάρτημα δεν είναι πρωταρχικά πώς ο άνθρωπος «παράκουσε» το Θεό. Το αμάρτημα είναι πώς έπαψε να πεινάει για Εκείνον και μόνο για Εκείνον, έπαψε να βλέπει τη ζωή του ολάκερη εξαρτημένη από έναν κόσμο που ήταν ολάκερος ένα μυστήριο (sacrament) της κοινωνίας με το Θεό. Το αμάρτημα δε στάθηκε πώς ο άνθρωπος παραμέλησε τα θρησκευτικά  καθήκοντα του. Το αμάρτημα στάθηκε πώς ο άνθρωπος στοχάστηκε το Θεό σύμφωνα με την άποψη της θρησκείας, δηλαδή το Θεό σε αντίθεση με τη ζωή.  Η μόνη πραγματική πτώση του ανθρώπου είναι η μη ευχαριστιακή ζωή του μέσα σε ένα μη ευχαριστιακό κόσμο.  Η πτώση δεν είναι πως προτίμησε τον κόσμο από το Θεό, πως διατάραξε την ισορροπία ανάμεσα στα πνευματικά και στα υλικά πράγματα, αλλά πώς έκανε τον κόσμο υλικόν ενώ έπρεπε να τον μετασχηματίσει σε «ζωή ἐν Θεῷ», να τον γεμίζει νόημα και πνεύμα.

Alexander Sshmemann

 

      
 

         Δεν είναι, λοιπόν, συμπτωματικό πως η βιβλική ιστορία της Πτώσης έχει και αυτή επίκεντρο την τροφή.  Ο άνθρωπος έφαγε από τον απαγορευμένο καρπό.  Ο καρπός του ενός αυτού δένδρου, οποιαδήποτε άλλη σημασία και αν έχει, δεν έμοιαζε με κανέναν από τους καρπούς του Παραδείσου: δεν είχε προσφερθεί ως δώρο στον άνθρωπο.  Δεν τον είχε δώσει, δεν τον είχε ευλογήσει ο Θεός : μια τροφή που βρώση της έμεινε καταδικασμένη να είναι κοινωνία μόνο με τον εαυτό της και όχι με το Θεό. Είναι η εικόνα της αγάπης του κόσμου μόνο για τον κόσμο και η βρώση από τον καρπό αυτό είναι  η εικόνα της ζωής όταν την νοήσουμε ως αυτοσκοπό.

        Η αγάπη δεν είναι εύκολο πράγμα και η ανθρωπότητα προτίμησε να μην ανταποδώσει την αγάπη του Θεού.  Ο άνθρωπος αγάπησε τον κόσμο, αλλά τον κόσμο ως αυτοσκοπό και όχι ως αντικατοπτρισμό του Θεού.  Ο άνθρωπος το έκανε αυτό συστηματικά, ώστε τώρα αυτό πέρασε μέσα «στην ατμόσφαιρα», καθώς λένε. Το βρίσκει φυσικό να νιώθει τον κόσμο θολvμένο, όχι διαπερασμένο από την μια ‘άκρη ως την άλλη από την παρουσία του Θεού.  Το βρίσκει  φυσικό να μη ζει μια ζωή ευχαριστίας απέναντι στο Θεό που του χάρισε    

        Ο κόσμος είναι ένας πεσμένος κόσμος, επειδή ξέπεσε μακριά από την επίγνωση πως ο Θεός είναι τα πάντα εν πάσι (all in all). Το προπατορικό αμάρτημα που μαραζώνει τον κόσμο είναι η συσσώρευση αυτού του παραμελήματος του Θεού από μέρους μας. Και ακόμα και η θρησκεία του πεσμένου αυτού κόσμου δεν μπορεί να τον γιάνει ή να τον λυτρώσει, γιατί η θρησκεία αυτή δέχθηκε να περιορίσει το Θεό σε μια περιοχή λεγομένη «ιερή» («πνευματική», «υπερφυσική») – περιοχή αντίθετη από το «βέβηλο» κόσμο. Παραδέχτηκε την κοσμικότητα (secularism), που όλα θέλει να τα περιλάβει και που δοκιμάζει να κλέψει με τρόπο τον κόσμο από το Θεό.

       Η φυσική εξάρτηση του ανθρώπου από τον κόσμο ήταν προορισμένη να μεταμορφώνεται ολοένα σε κοινωνία με το Θεό, στον οποίο βρίσκεται κάθε ζωή. Ο άνθρωπος ήταν προορισμένος να είναι ο ιερέας μια Ευχαριστίας, μια προσφοράς ρου κόσμου στο Θεό, και στην προσφορά αυτή να λαβαίνει το δώρο της ζωής. Μα στον πεσμένο κόσμο ο άνθρωπος δεν έχει τη ιερατική δύναμη να πράξει το όμοιο.  Η εξάρτηση του αυτή από τον κόσμο τον βραχυκυκλώνει, η αγάπη του ξεστρατίζει από τον προσανατολισμό της. Εξακολουθεί να αγαπάει, εξακολουθεί να πεινάει. Γνωρίζει πως εξαρτάται από αυτό που βρίσκεται πέρα από αυτόν. Η αγάπη του όμως και η εξάρτησή του πηγαίνουν μονάχα στον κόσμο καθαυτόν. Δε γνωρίζει πως η ανάσα του μπορεί να γίνει κοινωνία μα το Θεό. Δεν καταλαβαίνει πως με το φαγητό του  μπορεί να λάβει από το Θεό μια ζωή που προχωράει πέρα  από τη φυσική σημασία της.  Λησμονάει πως ο κόσμος, ο αέρας του ή τροφές του δεν μπορούν από μόνα τους να γεννήσουν ζωή, παρά μονάχα όντα λαβαίνομε και τα δεχόμαστε για χάρη του Θεού, μέσα στο Θεό, ως πράγματα που μεταφέρουν το θεϊκό δώρο της ζωής.  Από μόνα τους μπορούν να γεννήσουν μονάχα μια φαινομενική ζωή.

Alexander Schmemann “For the Life and the World”

 Ὁ λύχνος τοῦ σώματος ἐστιν ὁ οφθαλμός, ἐάν οὖν ὁ οφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμα  σου φωτεινόν ἔσται’  ἐάν δε ὁ ὀφθαλμός σου πονηρός ᾖ… τὸ σκότος πόσον; (Ματθ. στ’22,23)

«Και οὐ μικρά τοῦτο βλάβη της ψυχῆς, το προσηλῶσθαι τὸν νοῦν αὐτῆς ἐκεῖ, μεριμνῶντα διόλου περί τῆς τοῦ θησαυροῦ φυλακῆς και τῇ τοιαύτῃ τυραννίδι καταδεδουλωμέον».(Ζιγαβηνός)

«τὸ πάντων καιριώτατον, προδούς τὴν  εὐγένειαν τοῦ ἀνθρώπου και την εέυθερίαν…» (Ιω. Χρυσ.)

«Ἑἰπών  περί τῆς ἀγενοὺς δουλείας του νοῦ, ὅς ἐστιν ὀφθαλμός τὴς ψυχῆς, βούλεται δεὶξαι φανερώτερον ὅτι ἡ τοιαύτη δουλεία τοῦ νοῦ λύμη (= η διά λόγων και έργων κακοποίησις, μεγάλη βλάβη) τῆς ψυχῆς ἐστι. Λαμβάνει δὲ παράδειγμα τὸν ὀφθαλμόν  τοὺ σώματος και ἀπό τούτου δίδωσι και τὰ ἐκείνου νοεῖν».(Ζιγαβηνός)

 

Εὐλογητός εἶ, Κύριε, Δέσποτα παντοκράτορ, ὁ φωτίσας τὴν ἡμέραν τῷ  φωτὶ τῷ ἡλιακῷ, και τὴν νύκτα φαιδρύνας ταῖς αὐγαῖς τοῦ πυρός’  ὁ τὸ μῆκος τῆς  ἡμέρας διελθεῖν ἡμᾶς καταξιώσας , και προσεγγίσαι ταῖς ἀρχαῖς τῆς νυκτός, ἐπάκουσον τῆς δεήσεως ἡμῶν…

 

Δοξασμένος είσαι, Κύριε, Δέσποτα Παντοκράτωρα, που φωτίζεις την ημέρα με το φως του ηλίου και απαλύνεις το σκοτάδι της νύχτας με τις μαρμαρυγές του φωτός.  Μας αξίωσες να περάσουμε (=ζώντες)  όλη τη σημερινή ημέρα και να προσεγγίσουμε την αρχή της νύχτας, άκουσε με ευμένεια τη δέησή μας…

 

      

  Όλες οι  θρησκείες, ακόμη και πιο αρχαίες και πρωτόγονες, είχαν μια γιορτή των λουλουδιών του καλοκαιριού, μια γιορτή με την οποία τιμούσαν την πρώτη εμφάνιση των βλασταριών, των φυτών, των καρπών.  Στον αρχαίο Ιουδαϊσμό, αυτή ήταν η γιορτή της Πεντηκοστής. Αν στη θρησκεία της Παλαιάς Διαθήκης το Πάσχα (Διάβαση) ήταν η γιορτή της ανοιξιάτικης ανάστασης  του κόσμου και της  φύσης, τότε η Ιουδαϊκή Πεντηκοστή ήταν η γιορτή της μετάβασης από την άνοιξη στο καλοκαίρι, η γιορτή της νίκης του ήλιου και του φωτός, η γιορτή της κοσμικής πληρότητος. Όμως στην Παλαιά Διαθήκη μια κοινή εορτή όλων των ανθρώπινων κοινωνιών απκτά ένα καινούργιο νόημα: γίνεται η ετήσια ανάμνηση της ανόδου του Μωυσή στο όρος Σινά, όπου σε μια ανέκφραστη μυστική συνάντηση αποκαλύφθηκε ο Θεός, συνομολόγησε μία Διαθήκη, έδωσε εντολές και υποσχέθηκε τη σωτηρία.  Μ’ άλλα λόγια, έπαψε η θρησκεία να είναι απλώς φύση, και έγινε τώρα αρχή της ιστορίας : Ο Θεός είχε αποκαλύψει το νόμο Του, τις εντολές Του, το λυτρωτικό Του σχέδιο για την ανθρωπότητα, και είχε δείξει το δρόμο.  Άνοιξη, καλικαίρι, αιώνιος φυσικός κύκλος, όλα έγιναν σημεία και σύμβολα όχι μόνο της φύσης, αλλά του πνευματικού προορισμού του ανθρώπου και της εντολής να αναπτυχθεί στην πληρότητα της γνώσης, και της ζωής  σε τέλεια ολοκλήρωση… Τελικά, στην τελευταία φάση της Παλαιάς Διαθήκης, με τη διδασκαλία και τη διορατικότητα των Προφητών, αυτή η γιορτή έλaβε εσχατολογικό περιεχόμενο, προβλήθηκε στο μέλλον, στην τελική νίκη του Θεού μέσα στη δημιουργία Του, Να τί λέει γι’ αυτό ο προφήτης Ιωήλ :

       Καί ἔσται μετά ταῦτα και ἐκχεῶ ἀπό ἀπό τοῦ πνεύματός μου ἐπί πᾶσαν σάρκα, και προφητεύσουσιν οἱ υἱοί ὑμῶν ἐνύπνια ἐνυπνιασθήσονται, και οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται καί ἐπί τούς δούλους μου και ἐπί τάς δούλας μου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπό τοῦ πνεύματός μου, και δώσω τέρατα ἐν οὐρανῷ και ἐπί γῆς… πρίν ἐλθεῖν την ἡμέραν Κυρίου την μεγάλην και επιφανῆ, και ἔσται ὅς ἄν ἐπικαλέσηται το ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται…(Ἰωήλ 3, 1-5).

Alexander Schmemann